Deprem Dalgalarının Cinsleri (P Dalgası, S Dalgası)

Deprem dalgalarının cinsleri başta P ve S olmak üzere birçok farklı seçenekten oluşurken enerjinin yayılım biçimi mühimdir.

Herhangi bir yerde depremin olmasının ardından ortaya bir enerji çıkmaktadır. Özellikle bunun sonrasında dalga türlerinin yayılması dikkat çeken bir durumdur. Tabi ki bunlar hem hareket biçimlerine hem de yayılım ortamlarına göre değişiklik gösterirler. Yazımızda bu dalgaları sizler için inceledik.

Deprem Dalgalarının Cinsleri

P (Birincil) Deprem Dalgaları Yeryüzünde Nasıl Yayılır?

Depremler dünyanın bir gerçeğidir. Özellikle bunun olmasının ardından hemen ortaya çıkan farklı dalgalar söz konusudur. Deprem dalgalarının cinsleri arasında P bunlardan birisidir. Bir diğer ismi ise birincildir. Buna ek olarak deprem anında bunun oluştuğunu bilmek gerekmektedir. Çok hızlı bir biçimde yayılır. Elbette genleşme ve sıkışma gibi iki farklı hareketi söz konusudur.

Bunun yanı sıra gaz, sıvı veya katı ortamlarda ilerlemesinin önünde bir engel yoktur. Yerin içinden geçer ve bunun ardından yayılır. Buna ek olarak çok büyük hasara neden olmadığını bilmek şarttır. Fakat en temel özelliklerinden birisi depremin başlamış olduğunu haber vermesidir.

Tabi ki sismograflara ilk olarak bunun ulaşmasından dolayı çok önemli ve kritik bir yeri vardır. Doğrusal bir biçimde enerjiyi iletmektedir. Buna ek olarak insanlar tarafından genellikle çok yüksek ve fazla olmayan hafif bir biçimde hissedilmesi söz konusudur. Erken uyarı sistemlerinde önemi ise çok fazladır.

S (İkincil) Deprem Dalgaları Hangi Ortamlarda Hareket Eder?

Deprem dalgalarının cinsleri arasında ikincil olanlara ise her zaman S denilir. P sonrasında oluşması en temel özelliklerinden birisidir. Tabi ki bunun yayılma hızı çok daha yavaştır. Yani seri değildir. Bunun yanı sıra sarsıntısına dair hareket ise farklılık göstermektedir. Özellikle bunun sağa ve sola ya da aşağı ve yukarı formatında olduğunu eklemek gerekmektedir.

İlerlemesi ise katı ortamlarla sınırlıdır. Gerek sıvı gerekse de gaz ortamında hareket etmesi asla söz konusu değildir. P ile karşılaştırdığımız zaman yıkıcı etkisi çok daha yüksektir. Bu da yapılar üzerinde büyük handikap anlamına gelmektedir. Genellikle bizim hissettiğimiz asıl deprem hissi işte bu dalgadır. Bundan dolayı her zaman asıl sarsıntı olarak tanımlamak mantıklıdır. Yerin içinden ve belli bir hızda geçtikten sonra yayılmaktadır. Kırılma ise yönü ile yüzde yüz ilişkilidir.

Yüzey Dalgalarının Genel Özellikleri Nelerdir?

Deprem dalgalarının cinsleri oldukça büyük bir öneme sahiptir. Bunlar hakkında bilinmesi gereken birçok değişik husus söz konusudur. Hemen inceleyelim;

1. Genel olarak bunun yayılma sistemi çok nettir. Her zaman yeryüzüne gelmesinin ardından yayılma gerçekleşmektedir.
2. Bunun yanı sıra en yıkıcı olarak bilinen deprem dalgaları işte burada söz konusudur.
3. Özellikle yayılma hızının her zaman daha düşük olması da bir diğer dikkat çeken özelliğidir.
4. Buna ek olarak her türlü yapı üzerinde çok büyük olumsuz etkileri vardır. Bu da yıkıcı bir yönünün olduğunu net bir biçimde göstermektedir.

Elbette depremin şiddetinin her zaman bu dalgalarla daha fazla artması gibi bir durum vardır. İnsanlar ve tüm canlılar güçlü bir biçimde bunu hissetmektedir. Özellikle yerleşim alanlarına baktığımızda etkileri ise kesinlikle çok büyüktür. Bu da olumsuz bir biçimde yaşanmaktadır. Kırılma merkezinden uzaklaşmasının ardından ise dalganın daha zayıf bir hale gelmesi en temel özelliklerinden birisidir.

Deprem Dalgalarının Cinsleri Tablosu

Love (LQ) Dalgaları Yatay Hareketi Nasıl Oluşturur?

Deprem dalgalarının cinsleri yazımızda tabi ki Love şeklinde tanımlanan LQ dalgasına da bakmak mühimdir. Her zaman yüzey dalgaları grubu içinde yer almaktadır. Bunun yanı sıra yatay yönde hareket ettiğini ise unutmamak gerekmektedir. İşte bunun sağa ve sola olacak şekilde gerçekleşmesi söz konusudur.

Elbette yer kabuğunun üst tabakalarından yayılması en temel özelliklerinden birisidir. Bunun yanı sıra sarsıntının yanlamasına hissedilmesi işte bu dalganın bir sonucudur. Tabi ki yapı temellerini zorlayıcı bir özelliği söz konusudur. Genellikle binaların ve yapıların duvarlarında çatlak ortaya çıkmaktadır.

Özellikle yüksek bir yıkıcılık potansiyeli söz konusu olmasından dolayı bu durum insan yaşamını her zaman olumsuz şekilde etkilemektedir. Buna ek olarak katmanlı zeminlerde ise etkisinin daha fazla olması oldukça normaldir. Depremler her zaman bu dalgalardan dolayı çok şiddetli bir biçimde hissedilmektedir. Tüm yerleşim alanları açısından baktığımızda hem risk hem de tehlike anlamına gelmektedir.

Rayleigh (LR) Dalgaları Zeminde Nasıl Bir Sarsıntı Yaratır?

LR olarak da bilinen Rayleigh ise bir diğer dikkat çeken cins olmasından dolayı buna bakalım. Bu bir yüzey dalgası olmasının yanı sıra yeryüzünde ilerlemesi en temel özelliklerinden birisidir. Bunun yanı sıra çok derin olan alanlarda ise kaybolmaktadır. Elbette buna ek olarak hareket şeklinde bakmak gerekmektedir. Burada parçacıklar öne çıkar. İlerleme yönü ise eliptik bir formattadır. İşte bunun bir nevi yuvarlanma sonucu ortaya çıktığını söylemek her zaman burada mantıklıdır. Ancak bu dikey ve yatayın birleşiminin bir sonucudur.

Bunun yanı sıra hız ise S dalgasından daha yavaştır. P dalgasına göre çok daha yavaş olduğunu unutmayınız. Yüzeye yakın olan bir yerde görülürler. Bu durum ilgili dalganın etkisinin çok yıkıcı olduğunu net olarak göstermektedir. Bundan dolayı yıkıcı enerji sonrasında birçok farklı yıkımın ilgili bölgede görülmesi mümkündür.

Hızı her zaman derinlikle beraber bir azalma içine girmektedir. Bunun sonucunda her zaman en yüksek hızına yüzeye yaklaşmış olduğu yerde ulaşmaktadır. Buna ek olarak bir diğer dikkat çeken nokta ise dalgalar arasında var olan ilişkidir. İşte bunun S ve P dalgalarının bir nevi birleşimi olduğunu söylemek çok mantıklıdır. Çünkü titreşim yatay ve bundan farklı olarak dikey bir formattadır.

Özellikle bunun gözlemlenmesi noktasında da bazı hususlar karşımıza çıkmaktadır. Genellikle deprem esnasında yüzeyde her zaman ilk hissedilen dalga budur. Buna ek olarak çok sığ olan depremlerde daha belirgin olması dikkat çekmektedir. Düşük frekanslı olan bir yapısı vardır. Dalga boyu ise burada çok uzundur.

Tabi ki bunun insanlar açısından önemine bakmak gerekmektedir. Çok şiddetli bir biçimde hissedilir. Bunun yanı sıra deprem anında yaşanan paniğin en temel nedeni işte bu dalgadır. Özellikle zemin üzerinde farklı boyutlarda yarılmalara da neden olmaktadır. Bu durum olası hasarların büyük bir kısmının temel neden olduğunu göstermektedir.