Dünya mimarisi tarihinde yapı stili cinsleri gotik, rönesans, barok gibi popüler isimlerden modernist, Rokoko ya da neoklasik gibi detaylara kadar inceleniyor!
Dünya mimarisi tarihinde yapı stili cinsleri bir binanın algısını komple değiştirmektedir. Keza bir binaya baktığımızda aslında yalnızca duvarları ve çatıyı görmemekteyiz. O yapı, ait olduğu dönemin düşünme biçimini, insanın dünyayla kurduğu ilişkiyi ve estetik anlayışını yansıtmaktadır. Mimari stiller bu yüzden yalnızca teknik tercihlerden oluşmamaktadır. Her biri, insanlığın belirli bir dönemde hayata nasıl baktığını anlatmaktadır.
Dünya Mimarisi Tarihinde Yapı Stili Cinsleri
İçindekiler
Gotik Mimari: Yükseklik ve Işık Anlayışı
Gotik mimariye bakıldığında ilk hissedilen şey yukarı doğru çekilme duygusu olmaktadır. Yapılar sanki yere ait değil gibi durmaktadır. Bu etki bilinçli bir tercihten kaynaklanmaktadır. Orta Çağ insanı için mimari, yalnızca barınak değil, inancı görünür kılmanın bir yolu olmaktadır. Bu nedenle mekan, gökyüzüne uzanan şekilde tasarlanmaktadır.
Bu mimari, özellikle katedrallerde kendini güçlü biçimde göstermektedir. Sivri kemerler, uçan payandalar ve yüksek tonozlar bu stilin ayırt edici unsurları arasında yer almaktadır. Bu yapısal çözümler, duvarların daha ince tutulmasını mümkün kılmaktadır. İncelen duvarlar, büyük vitray pencerelere alan açmaktadır.
Işık, Gotik mimaride sadece aydınlatma amacı taşımamaktadır. Renkli vitraylardan süzülen ışık, kutsal bir atmosfer yaratmaktadır. Mekanın içinde dolaşan ışık, Tanrısal varlığın bir yansıması olarak algılanmaktadır. Bu nedenle Gotik yapılar karanlık değil, dramatik bir aydınlığa sahip olmaktadır.
Aynı zamanda yükseklik duygusu insanı küçük hissettirmektedir. Bu bilinçli bir etki olarak kullanılmaktadır. Yapının karşısında duran kişi, kendi sınırlılığını fark etmektedir. Mimari, insanı alçakgönüllülüğe davet etmektedir. Gotik yapıların etkileyici gücü büyük ölçüde bu duygusal yönünden kaynaklanmaktadır.
Sonuç olarak Gotik mimari, taş ve cam aracılığıyla inancı anlatmaktadır. Yükseklik ve ışık, yapının dili haline gelmektedir. Bu stil, mimarlığın yalnızca teknik değil, duygusal bir anlatı da olabildiğini göstermektedir.
Rönesans Mimarisinde Oran ve Simetri
Dünya mimarisi tarihinde yapı stili cinsleri içinde Rönesans mimarisi, Gotik mimarinin duygusal yükselişine bilinçli bir karşı duruş sergilemektedir. Bu dönemde insan merkeze alınmaktadır. Evrenin anlaşılabilir ve düzenli olduğu düşüncesi mimariye yansıtılmaktadır. Yapılar artık gökyüzüne meydan okumamaktadır. Aksine, insan ölçeğiyle uyum kurmaktadır.
Rönesans Mimarisi, Antik Yunan ve Roma mimarisinden ilham almaktadır. Sütun düzenleri, kemerler ve cephe oranları bu mirasın yeniden yorumlanmasıyla ortaya çıkmaktadır. Her ölçü, matematiksel bir dengeye dayandırılmaktadır. Rastlantıya yer bırakılmamaktadır.
İlk olarak simetri, bu mimarinin temel ilkelerinden biri olmaktadır. Yapının bir yüzü nasılsa diğer yüzü de aynı düzeni takip etmektedir. Bu düzen, yapıya sakin ve güven veren bir görünüm kazandırmaktadır. Mekan, insanı ezmemektedir. Aksine, insanla uyumlu bir ilişki kurmaktadır.
İkinci olarak oran anlayışı yalnızca cephede değil, iç mekanda da hissedilmektedir. Odaların boyutları birbiriyle dengeli biçimde tasarlanmaktadır. Tavan yüksekliği, pencere ölçüleri ve sütun aralıkları belirli matematiksel oranlara göre ayarlanmaktadır. Bu düzen, mekanda dolaşırken fark edilmese bile hissedilmektedir.
Rönesans mimarisinde süsleme geri planda kalmamaktadır ama abartılmamaktadır. Yani dekoratif unsurlar yapının önüne geçmemektedir. Her detay, bütünün parçası olarak çalışmaktadır. Bu anlayış, mimarinin akılla kurulmuş bir sanat olduğu fikrini güçlendirmektedir.
Barok Mimarisi: Hangi Özelliklerle Anlaşılması Mümkün?
Barok mimariyle karşılaşıldığında yapı sanki hareket halinde gibi hissettirmektedir. Düz çizgiler yerini kıvrımlara bırakmaktadır. Cepheler dalgalanmaktadır. Işık ve gölge bilinçli biçimde kullanılmaktadır. Bu dinamizm, Barok’un en ayırt edici dili olmaktadır.
Barok Mimarisi, duyguyu ve etkiyi merkeze almaktadır. Yapı yalnızca ayakta durmamaktadır. İzleyeni etkilemeyi hedeflemektedir. Büyük merdivenler, dramatik kubbeler ve heykelsi cepheler bu amaca hizmet etmektedir. Mimari, sahne gibi kurgulanmaktadır.
Barok yapılarda süsleme geri planda kalmamaktadır. Aksine, süsleme yapının ana unsuru haline gelmektedir. Altın varaklar, yoğun kabartmalar ve detaylı freskler mekanı doldurmaktadır. Ancak bu yoğunluk rastgele olmamaktadır. Gözün nereye yönlendiği önceden hesaplanmaktadır. Etki kontrollü biçimde oluşturulmaktadır.
Dünya mimarisi tarihinde yapı stili cinsleri içinde ışık Barok mimaride dramatik bir araç olarak kullanılmaktadır. Pencereler ve açıklıklar belirli noktalara vurgu yapan şekilde yerleştirilmektedir. Başka bir deyişle ışık, mekanda dolaşmaktadır. Bu dolaşım, duygusal bir deneyim yaratmaktadır.
Özetle Barok mimari, hareket ve duygu üzerine kurulmaktadır. Yapı yalnızca barınak olmamaktadır. İzleyeni saran, etkileyen ve yönlendiren bir anlatı sunmaktadır. Bu nedenle Barok yapılar unutulması zor bir izlenim bırakmaktadır.
Modernist Mimari: Modernist Yapıların Temel Özellikleri
Modernist mimari ortaya çıktığında, önceki tüm stillere bilinçli bir mesafe koymaktadır. Dünya mimarisi tarihinde yapı stili cinsleri ile karşılaştırıldığında;
- Süsleme reddedilmektedir.
- Tarihsel referanslar geri plana atılmaktadır.
- Yapı, olduğu gibi görünmektedir. Bu yalınlık, modern dünyanın hızına ve işlevselliğine cevap vermektedir.
Öncelikle bu mimari, biçim işlevi izler anlayışıyla şekillenmektedir. Bir yapının nasıl göründüğü değil, ne işe yaradığı öncelik kazanmaktadır. Gereksiz detaylar ayıklanmaktadır. Bu sayede yapı sadeleştirilmektedir. Mimari, rasyonel bir dile kavuşmaktadır.
Modernist yapılarda beton, çelik ve cam gibi malzemeler öne çıkmaktadır. Bu malzemeler gizlenmemektedir. Aksine, yapının karakteri haline getirilmektedir. Açık planlar, geniş pencereler ve net geometrik formlar bu anlayışın sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Mekan daha esnek kullanılmaktadır.
Simetri modernizmde zorunlu bir kural olmamaktadır. Denge farklı yollarla kurulmaktadır. Asimetri bilinçli bir tercih haline gelmektedir. Yapı, bulunduğu çevreyle ilişki kuran şekilde tasarlanmaktadır. İç mekan, kullanıcı ihtiyaçlarına göre şekillenmektedir.
Rokoko, Neoklasik ve Brütalist Mimariler
Mimarlık tarihinde bazı stiller bulunmaktadır ki, ortaya çıktıkları dönemlerin ruhunu çok net yansıtmaktadır. Rokoko, Neoklasik ve Brütalist mimariler tam olarak böyle okunmaktadır.
Bu üç stil, birbirine tepki olarak doğmaktadır. Biri süslemeyi uç noktalara taşımaktadır. Diğeri düzeni ve aklı geri çağırmaktadır. Bir diğeri ise tüm estetik beklentileri sorgulamaktadır.
Rokoko mimarisi, Barok’un ağır ve dramatik diline karşı daha hafif ve zarif bir ifade sunmaktadır. Yapılar daha küçük ölçekli olmaktadır. İç mekan süslemeleri ön plana çıkmaktadır. Kıvrımlı çizgiler, pastel renkler ve asimetrik detaylar sıkça kullanılmaktadır. Rokoko, ihtişamdan çok incelik hissi yaratmaktadır. Saray ve salon mimarisinde bu stil belirgin biçimde görülmektedir.
Neoklasik Mimari ise Rokoko’nun bu hafifliğine karşı ciddi ve ölçülü bir duruş sergilemektedir. Antik Yunan ve Roma’ya dönüş bu stilin temel fikrini oluşturmaktadır. Sütunlar, üçgen alınlıklar ve simetrik cepheler yeniden önem kazanmaktadır. Mimari tekrar disiplin altına alınmaktadır.
Neoklasik yapılar dengeli ve ağırbaşlı durmaktadır. Öncelikle süsleme sınırlı olmaktadır. Aynı zamanda yapının oranları ön plandadır. Bu mimari anlayış, düzenli toplum fikrini yansıtmaktadır. Devlet binaları, mahkemeler ve anıtsal yapılar bu stilin en sık kullanıldığı alanlar olmaktadır.
Brütalist Mimari ise tüm bu estetik geleneğe sert bir kırılma getirmektedir. Burada süsleme tamamen reddedilmektedir. Ek olarak yapı ham haliyle bırakılmaktadır. Diğerlerinin aksine beton gizlenmemektedir. Aksine, yapı dili olarak sergilenmektedir. Bu yaklaşım bilinçli bir meydan okuma taşımaktadır.
Brütalist yapılar çoğu zaman soğuk ve sert algılanmaktadır. Ancak amaç estetik beğeni değil, dürüstlüktür. Yapı neyse odur. Yani malzeme saklanmamaktadır. Böylece de formu güçlüdür. Bu mimari anlayış, özellikle kamu yapılarında ve üniversite kampüslerinde tercih edilmektedir.
